sábado, 3 de setembro de 2022

QUE É A ORATORIA?

Aspasia e Pericles
 

No curso 2022/23 este blog será o blog da ORATORIA...Foi esta unha disciplina na que os gregos e romanos eran verdadeiros expertos, unha arte que co paso do tempo non todos os sistemas educativos foron quen de seguir cultivando como instrumento fundamental construtor do espírito crítico.

 Pero que é iso da Oratoria?

Cando dis de alguén:  Que ben fala!  seguramente queres dicir que cando se expresa esa persoa faino con claridade, beleza e convicción, ademais de con elocuencia porque co seu discurso é capaz de emocionarte e mesmo de convercer.  Logo esa persoa dominará  a retórica e a oratoria.

UNHA PRIMEIRA DEFINICIÓN DE ORATORIA 

ORATORIA: É a arte de falar e escribir con elocuencia, o que vén sendo, comunicarse de xeito agradable, conmovendo e persuadindo. 

RETÓRICA: Son as regras, técnicas e recursos que nos permiten dominar a Oratoria, chegar a ser elocuentes.

UNIDADE CERO:  DA DIALÉCTICA FILOSÓFICA Á ORATORIA

A Oratoria como xénero literario e como arte da elocuencia e da persuasión é unha materia que nace en Grecia e que logo Roma desenvolve para estenderse con posterioridade por Europa e confluír con outras tradicións culturais antes de asentarse como un recurso vital para as sociedades modernas de todo o mundo. 

 Estamos falando da comunicación. A reflexión e coñecementos acerca da comunicación como recurso esencial da Humanidade coas especificidades e complexidades que os seres humanos presentamos, faise pois un labor transcendental para unha educación integral. 

 Para comezar imos viaxar á Grecia Clásica onde naceu a Oratoria e deternos, en particular, na Atenas do século V a.C. porque alí podemos dicir que dá os seus primeiros pasos tanto como xénero literario, ou simplemente como a arte de persuadir a través da palabra.

Antes de proseguir deberemos reparar precisamente noutro concepto intimamente relacionado coa Oratoria, pero que llo debemos aos filósofos o concepto  da Dialéctica ou a arte de dialogar.  Para que haxa comunicación debemos establecer un diálogo co outro, de aí que a dialéctica sexa en boa medida o punto de partida á hora de nos comunicar.

Etimoloxía da palabra Dialéctica

Dialéctica vén da unión dunha preposición grega διά (diá): "a través de" e do verbo λέγω (lego): "discutir, conversar, razoar, pensar".

 Significará algo así  "método para pensar a través do razoamento"discutir en movemento, é dicir, discusión ou tensión sobre dous opostos.  Así establecer un diá-logo é pois comezar unha conversación entre dúas ou máis persoas. 

No dicionario adoita dar dúas acepcións:

1. Teoría e técnica retórica de dialogar e discutir para descubrir a verdade mediante a exposición e confrontación de razoamentos e argumentacións contrarios entre si.

2.  Conxunto de razoamentos e argumentacións dun discurso ou unha discusión e modo de ordenalos.

dialéctica é a arte de debater e razoar ideas diferentes. Nun discurso, a dialéctica consiste en presentar unha idea principal ou concepto, denominado tese, ao cal se lle contrapoñen diferentes argumentos e ideas, coñecidas como antítese dano como resultado  a síntese

CUESTIÓNS: 


1- Cal é a definición de dialéctica que nos dá Maite Larrauri.

2- Ten que ver coa palabra diálogo, xustifica esa relación.

3- Cal é son os pasos a seguir neste método ou técnica?

4- Platón non quería que se ensinase ao rapaces coma vós, por que?

5- Por que cres que a arma da dialéctica é diferente a dialéctica das armas?

6- Tería razón Platón na súa teima de que os mozos non soubesen da dialéctica ata chegar aos 35 anos? Argumentamos seguindo o pasos da dialéctica establecendo dous grupos na aula.

7- Como explicas a loita de clases ou o gran paso da dialéctica do discurso á dialéctica da realidade? Quen o levou a cabo?



O nacemento da dialéctica

Como xa dixemos foron os filósofos gregos os que definiron a dialéctica.  Aínda que os grandes filósofos, como Platón e Aristóteles, a usaron, precisamente este último foi o primeiro en indicar a Zenón de Elea como «o inventor da dialéctica». Por dialéctica Aristóteles entendía «a técnica de debater», a fin de descualificar argumentos.

Este era un método habitualmente empregado polos pensadores presocráticos procedentes das cidades gregas de Asia Menor nas que xurdira a filosofía no século VI a. C. a partir dunha reflexión racional sobre a natureza.  Por vez primeira na boca destes filósofos se libera o logos (o razoamento) do mito (explicación non científica).  Poñamos o exemplo de Heráclito.

Heráclito de Éfeso enunciou o principio de que todo cambia, nada permanece.  O Πάντα ῥεῖ (pánta rei) ou, o que é o mesmo, "todo flúe", exemplifícao dicindo que ninguén pode bañarse dúas veces nun mesmo río, porque aínda que aparentemente o río é o mesmo, os seus elementos, a súa canle, a auga que corre por el, cambiaron. O cambio é a constante da vida xa que esta representa unha constante transformación.

ποταμοῖς τοῖς αὐτοῖς ἐμβαίνομεν τε καὶ οὐκ ἐμβαίνομεν, εἶμεν τε καὶ οὐκ εἶμεν τε.

Nos mesmos ríos entramos e non entramos, [pois] somos e non somos [os mesmos].

 

 Orixinariamente  a dialéctica designaba un método de conversación ou argumentación análogo ao que actualmente se chama lóxica. 

No século XVIII o termo adquiriu un novo significado: a teoría dos contrapostos nas cousas ou nos conceptos, así como a detección e superación destes contrapostos. Aséntase como unha teoría do coñecemento da realidade xa que a dialéctica considera que todos os fenómenos están suxeitos a perpetuo movemento e cambio, ou que o desenvolvemento da Natureza é o resultado da loita das súas contradicións. Os filósofos da antiga Grecia, segundo a expresión de Engels, eran dialécticos innato

       Cuestións: Escoita “Todo se transforma” de Jorge Drexler

1-Tras escoitar o audio deste video clip, tenta explicar cal é a relación que esta canción ten coa dialéctica.

2-Con cal das dialécticas (a grega ou antiga ou a moderna) a relacionarías?  Argumenta a resposta.  


A DIALÉCTICA NA INVENCIÓN DA DEMOCRACIA

 O salto da reflexión filosófica e científica ao debate político deuse tamén naquel momento en Atenas grazas a personaxes como Clístenes que aplicou aquela teoría filosófica dos contrarios no ano 508 a. C. reclamando a isonomía”, unha igualdade entre pobres e ricos ante a lei, un poder igual de todos os cidadáns, fundamento da democracia.  Enfrontouse e derrotou así  á “timocracia” de Solón, é dicir, a exclusividade de dereitos en función da riqueza ou da herdanza familiar (aristocracia).

Atenas é unha cidade cun magnífico porto (O Pireo) que explica que fose unha cidade de navegantes e mercaderes. Ao principio estaba gobernada por un rei (monarquía), pero axiña os nobres constituíronse nunha oligarquía (goberno dos poucos) que serán os gobernantes en función da súa linaxe e riqueza. O pobo non tardou en queixarse de que esta oligarquía era inxusta á hora de gobernar porque non había leis escritas ás que responder. Foi por iso que Dracón, un nobre aristócrata redactou as primeiras leis da cidade favorables aos intereses dos oligarcas. Eran crueis e inhumanas , polo que aínda que foron un avance  non tardaron en xurdir novas leis ante a desesperación das capas mái spobres dos cidadáns atenienses. Foi Solón o que realizou un novo código de leis no 594 a. C. Algo que non gustou ás familias de nobres a pesar de que estas leis seguían primando ao s maís ricos sobre os máis pobres. A nobreza impuxo entón unha especie de novo rei, denominado tirano. Chamábase Pisístrato e gobernou ata a súa morte, pero os seus sucesores non puideron manter por máis tempo unha situación de desigualdade e inxustiza evidente polo que o pobo logrou colocar no poder ao seu líder, Clístenes, que se considera o impulsor dun novo sistema político, a democracia, no que todos os cidadáns de Atenas pobres ou  ricos podían ocupar calquera cargo público ao ser iguais ante a lei.  

 Sabemos que aquela democracia, na democracia ateniense que se asentou ao longo do século V a. C. non era perfecta. Só era igualitaria para os cidadáns varóns, libres e nativos de Atenas, ou o que é o mesmo, quedaban excluídos do debate político todas as mulleres, ademais dos estranxeiros e os escravos.  Pero debemos chamar a atención sobre un feito que en moitas ocasións non se declara. Foi neste tempo e nesta polis grega onde achamos tamén un pensamento crítico e un movemento rebelde contrario a inxusta exclusión da muller e dos estranxeiros. Unha herdanza esta última digna de mención ao mesmo nivel que as anteriores.


PENSAMENTO CRÍTICO: PERICLES E ASPASIA

       Trátase dun apartado práctico de investigación que promova o pensamento crítico, esencial para o debate, para a Oratoria. Na Unidade cero introducimos o primeiro dos temas a traballar como proxecto ao longo do curso que terá aproximadamente 12 temas.

       Versará sobre:  OS DEBATES DA ATENAS DE PERICLES E ASPASIA

       Imos traballar sobre un exemplo práctico de dous contrarios en loita.

Vaiamos de novo ao século V a. C. a coñecer a Aspasia de Mileto (470-400 a.C.) para ver como se desenvolve e resulta fundamental na  Atenas do século V a. C. a Oratoria.

O guieiro deste traballo:

ATENAS E AS MULLERES

               Atenas presenta a día de hoxe unha imaxe impresionante por exemplo se miramos a acrópole con esa mármore branca do Partenón, o templo de Atenea e podemos pensar que ese era o aspecto que tiña na época da invención da democracia, pero a realidade era moi diferente:  O templo estaba pintado, era outra cousa.

           Tamén a concepción da igualdade  que existía entre os homes, era ben distinta á que se aplicaba para as mulleres Vivían practicamente encerradas nas súas casas e o rol que lles correspondía apartábaas da vida pública. Respondía ao papel de nais reprodutoras e de xestión da casa: tecido, comida, etc… De feito cando nacía unha muller na porta da casa colocábase un nobelo de lá, namentres que se era un home o que nacera o símbolo escollido era unha rama de oliveira. 


 ERA IGUAL O ROL FEMININO EN TODA A ANTIGA GRECIA?

       As mulleres en Esparta e outras cidades gregas de Asia Menor tiñan pola contra un estatus máis igualitario que en Atenas. Aínda que todas eran sociedades nos que seguían primando na muller a súa capacidade de ter fillos.

        Procurade saber algo da situación da muller en Esparta, en Lesbos ou en Mileto. 

PARTES DO TRABALLO 

Son cinco apartados sobre os que temos que ir acumulando información para poder ter unha base de onde saian os argumentos que para o debate final imos necesitar.

       1.            O invento da democracia e a súa relación coa dialéctica e a filosofía. Filósofos gregos.

       2.            As contradicións da Democracia en Atenas.

       3.            Que sabemos de Aspasia en Atenas? Hetaira ou filósofa?

       4.            Que sabemos de Pericles? Político e amante.

       5.             As mulleres na Atenas Democrática (testemuñas), por exemplo, no teatro: Antígona,  Lisístrata,  Praxágora da Asemblea de mulleres, Medea, …

•        Conclusión: UN DEBATE:  Houbo unha rebeldía feminina na Atenas democrática?

       Para realizar o debate final deste proxecto  seguiremos o esquema da dialéctica (tése, antítese e síntese). Estaremos moi atentos aos contrarios, ás contradicións existentes e para iso temos que investigar sobre a Atenas da Democracia e sobre algunas das personalidades máis coñecidas, tamén as descoñecidas daquela cidade no século V a.C:

       ESTABLECEMOS POIS UNHA TESE INICIAL:  Tivo que haber un movemento de rebeldía feminina na Atenas democrática.

       Asumimos este reto e argumentamos (algo esencial como son os razoamentos na dialéctica) a partir dun texto de Irene Vallejo, a escritora que no seu libro O infinito nun xunco (sobre a invención dos libros no mundo antigo) di:

      “Quero imaxinar que houbo en Atenas unha corrente de rebeldía feminina da cal non nos fala ningún autor grego e que non figura nos libros de historia. Para rastrexar as pegadas deste quimérico movemento esquecido atrevinme a mergullarme nos textos e ler entre liñas. Aínda que nunca saberemos con seguridade se existiu, a suposición sempre me atraeu. Isto que vou exponer é só unha hipótese, pero fascíname.

      As primeiras que se sublevarían serían as heteras, é dicir, prostitutas de luxo, as únicas mulleres verdadeiramente libres da Atenas clásica. Comparables nalgúns aspectos  ás gueixas xaponesas, ocupaban un lugar ambiguo dentro da escala social, marcadas polas vantaxes e os inconvenientes da súa mala reputación vivían á intemperie, pero mantíñanse independentes. A maioría delas eran gregas nadas en Asia Menor e, polo tanto, sen dereitos de cidadanía. Na súa terra natal recibirán unha educación musical e literaria que Atenas lles negaba ás súas fillas. Obrigadas a pagaren impostos coma os homes, podían coma eles administrar os seus propios bens. Tiñan acceso aos circuítos da política e da cultura a través dos seus amantes. Non estaban sometidas á presión que soportaban as esposas atenienses, aínda que en troco estaban dobremente excluídas (por estranxeiras e mais por putas).”

                                                                                                  cap. 65 páx. 173

CONSULTAR PARA COMEZAR A TRABALLAR NO PROXECTO:

Ver o vídeo e ir apuntando datos que nos interesen para preparar o debate. Ir agrupando os datos en cada un dos títulos do esquema:

1- Dialéctica, filósofos e Democracia 

2- As contradiccións da Democracia en Atenas

3- Aspasia, filósofa ou hetera? 

4- Pericles, político e amante.

5- As mulleres na Atenas democrática

 

Comecemos con este vídeo básico: 


  Logo debes ampliar con tres documentos, escoitándoos ou lendos con  Un podcast e dous artigos cuxos enlaces están máis abaixo.




                Aspasia e Xantipa: as máis criticadas

OUTRAS FONTES E DÚBIDAS POSIBLES

 Seguramente habera neste proceso de investigación dúbidas e novas fontes para atopar datos que poden ser interesantes para o debate. Iremos tomando nota tamén tanto das dúbidas e das outras fontes de información para consultar co profesor e contrastar estas posibles novas vías de pescuda e recolleita de referencias válidas. 

Finalmente podedes consultar (quen queira facelo) o seguinte vídeo máis extenso no qu eIrene Vallejo nos fala de Aspasia: 




xoves, 16 de xuño de 2022

IV CONCURSO DE TEATRO CLÁSICO SAN NARCISO

 Hoxe tivo lugar o IV Concurso de TEATRO CLÁSICO SAN NARCISO.  Representamos finalmente dúas traxedias e dúas comedias, lamentablemente a obra que preparabamos en 4ºda ESO non puido culminarse, pero si que o fixeron as  dos alumnos e alumnas de 3º ESO A e 3º ESO B.

                                                       TRAXEDIAS

EDIPO REI  adaptación do texto de  Sófocles

Actuaron  baixo a dirección de Héctor Silveiro os seguintes alumnos/as de 3º ESO A

EDIPO: Dani Malvar

IOCASTA: Alejandra Blanco

ANTÍGONA: Sara Fragueiro

ISMENA: Sara Catalán

CREÓN: Samuel Rey

TIRESIAS: Hugo Torío

LAIO: Pablo Maquieira

PÓLIBO: Alejandro Díaz

MÉROPE: Claudia Vázquez

PITONISA: Paola Rosales

MENSAXEIRO TEBANO: Dani Area

PASTOR CORINTIO: Hugo Chornet

ESFINXE DE TEBAS: Daniela Vilán

SOLDADO DE LAIO: Mario Silva

TEBANO 1: David Graña

TEBANO 2: Abel Martínez

NODRIZA: Sabela García









TROIANAS adaptación do texto de Eurípides

Actuaron baixo a dirección de Héctor Silveiro os seguintes alumnos/as de 3º ESO : 

POLIXENA. Rocío López
HÉCUBA: Carla Núñez
CASANDRA: Mar Madero
ANDRÓMACA: Greta Sampedro
TALTIBIO: David Fuentes
HERALDO GREGO: Brais Jul
TROIANAS: Claudia Cárcer, Alba Capa, Sara Fraile, Milena Honcharova e Kima Khachatrian
SOLDADOS GREGOS: Alejandro Sanmartín, Alejandro Acuña, Iago Otero e Victor Veloso





















COMEDIAS 

A REVOLTA  DAS SABINAS adaptación das lendas da fundación de Roma

Actuaron  baixo a dirección de Héctor Silveiro os seguintes alumnos/as de  3º ESO A:

HERSILA: Noa Pazos
RÓMULO: Dani Area
TITO TACIO: Pablo Maquieira
SABINAS: Sabela García, Paola Rosales, Sara Catalán, Sara Fragueiro, Claudia Vázquez, Daniela Vilán e Alejandra Blanco.
ALBANOS: Hugo Torío, Hugo Chornet, David Graña, Alejandro Díaz
SABINOS: Abel Martínez, Mario Silva, Dani Malvar, Samuel Rey

















INTELIXENCIA OU AMOR adaptación de dúas aventuras da Odisea de Homero con humor
 
Actuaron baixo a dirección de Héctor Silveiro os seguintes alumnos/as de 3º ESO B: 

ATENEA: Alba Capa
AFRODITA: Claudia Cárcer
ULISES: Samuel López
POLIFEMO: Brais Sestelo (coa colaboración de Ángel Bugallo e David Fuentes) 
POLITES: Óscar Mathieu
EURÍLOCO: Eloy Acuña
SOLDADO: Victor Veloso
ODISEO: Guille Ramos
MARIÑEIROS: Alejandro Sanmartín, Alejandro Acuña, Victor Veloso e Iago Otero
VOCES DE CICLOPES: Alberto Loira e Brais Jul
SONS NA COVA DE POLIFEMO: Iago Otero, Carla Núñez, Mar Madero
SEREAS: Greta Sampedro, Rocío López, Milena Honcharova e Kima Khachatrian

* Deseño do Ciclope Polifemo: Teresa González




























                                                                     PREMIOS

Foron o xurado da presente edición do curos 2021-22 Ángela Rosales e Mar Madero, dúas ex-alumnas do noso centro que pasaron no seu día pola experiencia da Aula de Teatro San Narciso, acordando outorgar os seguintes premios do  IV Concurso de Teatro Clasico San Narciso:   

PREMIO Á MELLOR TRAXEDIA:   EDIPO REI interpretada por 3º ESO A



PREMIO Á MELLOR COMEDIA:  INTELIXENCIA OU AMOR interpretada por 3º ESO B



PREMIO AO MELLOR ACTOR:  DANIEL MALVAR SIMES de 3º da ESO A polo seu papel na traxedia de Edipo Rei.

PREMIO Á MELLOR ACTRIZ: CARLA NÚÑEZ DE LA PEÑA de 3º ESO B polo seu papel na traxedia Troianas.