A Cultura Clásica é un exercicio de empatía co pasado que nos permitirá saber de nós. Como deixou dito o filósofo Platón: A forma máis alta de coñecemento é a empatía porque nos pide deixar o ego e entrar no mundo do outro. Efectivamente a nosa viaxe ao mundo antigo require colocarse no lugar doutras persoas, daqueles que viviron e sufriron daquela, en Grecia, en Roma ou, mesmo, na nosa Gallaecia.
 |
| A arqueoloxía rescatar con empatía os restos materiais do pasado |
A Cultura Clásica debe reparar no pasado cunha óptica transformadora e actual. É un itinerario, unha viaxe cheo de experiencias, un camiño de aprendizaxe de onte a hoxe.
A empatía da humanidade amósase ao longo da historia como un mecanismo de civilización e cultura fronte á barbarie e o odio. Trátase de entender con querencia o sentir (ás veces mesmo as paixóns) daquelas sociedades das que recibimos en herdanza máis do que cremos e, á vez, comprender o seu padecemento sen perderse nel (como dicía Epícteto). Non imos repetir erros e atrociades constatables.
A Herdanza das Linguas:
πάθoς (escrito en alfabeto grego)
patior (un verbo latino derivado de πάσχω (páskhō) sufrir, padecer
Do lat. -pathīa, e do gr. -πάθεια -pátheia, da raíz παθ- path- 'sufrir', 'experimentar'.
A palabra empatía é palabra grega acompañada doutras que son a súa copia latina. Coñecémola como coñecemos tamén outras da mesma familia léxica:
De andar por casa: simpatía /antipatía/ apatía/ patético
pasión, padecer, patético ou paciencia.
Pero ademais na mediciña: cardiopatía, neuropatía, psicopatía... ludopatía... tamén paciente.
O Modelo Cultural:
No teatro (hoxe no cine) a interpretación de actrices e actores o pathos é moi importante. Para os gregos que inventaron o teatro, era un espazo educativo valido para coñecer a verdade do ser humano a través da interpretación, esta debía saber transmitir aos espectadores ese sentir auténtico da persoa nun proceso que eles denominaban catarse.
A filosofía da empatía: "ego et alia"
Grazas a este gran invento grego traballaremos a empatía como unha consolidación do eu, (ese que andamos buscando desde 1º da ESO aquí sentados) que precisa do encontro cos outredade (alia), achegarse á calquera persoa allea, ese camiño onde necesitamos dunha ferramenta como é a empatía. Logo a empatía é un exercicio que nos construe como persoas, do que depende a nosa identidade.
Se falamos de identidade o modelo europeo ten un referente ineludible na Cultura Clásica. O adxectivo "clásico" significa modélico, que serve de guía, tránsito de coñecemento ás persoas que irremediablemente viven agrupadas en pobos ou culturas diversas polo mundo adiante. Aristóteles, outro gran filósofo, dicía que eramos un animal político, ou o que é o mesmo vivimos en sociedade onde volvemos a atoparnos co eu e as outras persoas, o necesario "nós" por construír.
Da política á historia: πόλις
Imos ter que movernos pola historia do ser humano, polos seus acertos, alegrías e padecementos. Como vedes detrás do concepto de cidade e civilización derivan da palabra grega polis, por extensión sociedade (de socius signfica o que acompaña o que segue ao outro). A historia das civilizacións ten que ver coa escrita, porque son os feitos dos que temos constancia, a escrita tamén soubo describir emocións e relatar soños... a literatura, outro xeito de coñecer as distintas culturas, ou formas de ver o mundo, da humanidade.
Do logos ao mithos: λόγος / μῦθος
O discurso racional da ciencia, da historia ou da filosofía, denominado "logos" (palabra ou pensamento, estudo de...) naceu realmente doutro estadio anterior, previo, moi importante para a Cultura Clásica, transcendental para comprender mellor á Humanidade e as raíces das nosas teimas e imaxinacións máis primixenias, ás da nosa prehistoria, as anteriores á escrita e a literatura. Falamos da oralidade e do mito, unha narración oral ou palabra efémera e cambiante que se transmite de boca en boca. Un relato onde a empatía do auditorio volve a aparecer con unha forza inusitada e complexa, como fórmula de identidade orixinal.
