LÍRICA GRECOLATINA (II) CATULO

VIVAMVS, MEA LESBIA, ATQVE AMEMVS 

Vivamos, miña Lesbia  e amemos

RUMORESQVE SENVM SEVERIORVM

 e os rumores dos vellos máis severos

OMNES VNIVS AESTIMEMVS ASSIS.

todos estimemos un céntimo.

SOLES OCCIDERE ET REDIRE POSSVNT

Os soles poden morrere volver a nacer

NOBIS, CVM SEMEL OCCIDIT BREVIS LVX,

Nós, cando dunha vez, morra a breve luz,

NOX EST PERPETUA UNA DORMIENDA.

unha noite perpetua teremos que durmir.

DA MI BASIA MILLE, DEINDE CENTVM,

Dame mil bicos, logo un cento,

DEINDE MILLE ALTERA, DEIN SECVNDA CENTVM,

logo outros mil, logo, de segundas, un cento,

DEINDE VSQVE ALTERA MILLE, DEINDE CENTVM.

logo ata outros mil, logo un cento.

DEIN, CVM MILIA MULTA FECERIMVS,

Despois, cando unha morea de miles teñamos,

CONTVRBABIMVS ILLA, NE SCIAMVS

trabuquémolos para que non saibamos

AUT NEQVIS MALVS INVIDERE POSSIT

ou para que ningún malfadado poida envexarnos

CVM TANTVM SCIAT ESSE BASIORUM.

ao saber cantos bicos houbo.

                                                                 Carmina Catuli, V.

Catulo, un poeta do século I a.C. que amaba a Lesbia e compuxo poemas como este do que dispoñemos numerosísimas versións na rede. Aquí deixamos tres:

Lían ambos a Safo. De aí que Catulo chame a súa amante Lesbia, é dicir, amiga da poeta de Lesbos do século VII a.C. pero a relación amorosa volveuse tormentosa e finalmente rachou:

Odi et amo. Quare id faciam, fortasse requiris.

Nescio, sed fieri sentio et excrucior.

                                         Carmina Catuli LXXXV

Odio e amo. Quizás preguntes por que fago isto.

Non o sei, pero sinto que así ocorre e martirízame.

HORACIO: É, sen dúbida, un autor afortunado ao que se lle asocia cos tópicos literarios máis coñecidos como son: o "carpe diem" ou o " beatus ille", temas recorrentes (xa usados polos autores gregos) que se fixeron populares e foron imitados polas literaturas europeas posteriores a partir das súas Odas e Épodos.

Efectivamente, Virxilio, que ademais de A Eneida, tamén foi autor das Xeórxicas, escribira este verso;
"Sed fugit interea, fugit irreparabile tempus" ( Georg. III 284)
  "Foxe entrementres, foxe irreparable o tempo"

nacendo así o tempus fugit, un dos tópicos máis coñecidos da literatura universal que está intimamente asociado ao carpe diem  do noso Horacio :

"Carpe diem, quam minime credula postero" (Oda I , 11)
" Aproveita o día, non confíes no mañá"

HORACIO E OVIDIO

Tamén Horacio puxo en criculación outro tópico o beatus ille  que aparece nos Épodos:

Beatus ille qui procul negotiis... Felíz aquel que lonxe dos negocios...

evoca este tópico dalgún xeito outro moi frecuente na literatura antiga e moderna o locus amoenus, o lugar ideal que foi esencial na poesía bucólica ou pastoril.





O poeta Horacio deixou dito non omnis moriar: non morrerei por enteiro! nunha das súas Odas:

Exegi monumentum aere perennius

regalique situ pyramidum altius,

quod non imber edax, non aquilo impotens

possit diruere aut innumerabilis

annorum series et fuga temporum.

Non omnis moriar, multaque pars mei

vitabit Libitinam: usque ego postera

crescam laude recens, dum Capitolium

scandet cum tacita virgine pontifex:

Dicar, qua violens obstrepit Aufidus

et qua pauper aquae Daunus agrestium

regnavit populorum, ex humili potens

princeps Aeolium carmen ad Italos

deduxisse modos. Sume superbiam

quaesitam meritis, et mihi Delphica

lauro cinge volens, Melpomene, comam

Carm. III 30

Efectivament, non morreu de todo. O uso actual dos tópicos está máis que vivo vexamos un par de exemplos:

OVIDIO: É un autor que xa coñecemos polas súas Metamorfoses, un conxunto de relatos míticos escritos en verso que describen os cambios ou transfiracións sufridas polos deuses, heroes ou heroinas dende as orixes dos tempos até os días que emerxe o imperio romano baixo Octavio Augusto. é un conxunto de historias de carácter épico tan singular que conservou ademais de coñecidos mitos escritos por autores gregos algúns que só a través del chegaron ao snoso días como é o caso do fermosísimo mito de Píramo e Tisbe:

Pero Ovidio tocou todos os xéneros dun xeito moi orixinal, escribiu as Heroidas cartas de amor en verso das mulleres da mitoloxía cuxos amores non foi correspondido: Helena, Penélope, Ariadna... e fíxose famoso grazas a un libro de amor , pero como se fose un tratado didáctico de como seducir  á persoa amada ( home e muller) e conservar o seu amor no Ars Amandi (arte de amar) compuxo fermosos poemas de amor en Amores ou Remedia Amoris. Coñezamos algún dos seus textos:

Un certo escándalo provocou na Roma de Augusto estes poemas atrevidos que foron o pretexto, pero non a causa real dun desterro do autor que morrería lonxe de Roma na afastada Tomis (unha cidade da Romania romanizada) onde compxo  Tristia onde expresa a soidade e o desespero por non poder volver a Roma, suplicando ao emperador o seu perdón.

LÍRICA GRECOLATINA (I): SAFO

Páréceme semellante aos deuses

 o home que fronte a ti se senta

 e escoita á túa beira as túas doces palabras

e o teu sorriso encantador;

e iso é o que no meu peito conmoveu o meu corazón

mírote ao punto e xa non podo

 articular palabra.

Trábaseme a lingua

e, ao punto, un sutil lume corre baixo a miña pel;

non vexo cos meus ollos, zúmbanme os oídos

 invade unha suor fría,

un estremecemento apodérase de min

 da cor da pálida herba quedo

 e ao bordo mesmo da morte

 paréceme estar.

                                                                                                             Safo, Poesías, 39D

Safo de Lesbos é unha poeta do século VII a.C.

Outros poetas da Grecia antiga:

Anacreonte

COMO VIVÍAN OS ROMANOS/AS

Ademais do libro como primeira referencia recomendada no stemas 6 " As etpas da vida" e 7 " A vida cotiá" podedes consultar para desenvolver as actividades os distintos vídeos e enlaces para complementar e ampliar que colgamos a continuación.  

Para procurar información na rede podes consultar:

- exército romano e campamento

- casa romana

- familia romana

- gastronomía romana, de restaurantes por Roma antiga

- Gallaecia Romana: Lucus Augusti alto imperio e no baixo imperio

- Hispania Romana: Numancia (a conquista)  Mérida, Corduba: 

ou Tarraco  ou un enterramento en Edeta

COMO VIVÍAN OS GREGOS/AS

Ademais do libro da aula (tema 6 "As etaps da vida" e 7 "A vida cotiá" especialmente) como primeira consulta orientativa podes ampliar coñecementos en multitude de entradas que atoparás na internet:

- modo de vida 

- casas gregas

- familia

- muller

- vestimenta

- alimentación

- relixión

- educación

- escravitude 

Na rede tamén podemos atopar moita información en pequenos vídeos sobre o esencial da educación na Grecia antiga contrastando ademais os modelos de Atenas e Esparta, vexamos un par de breves exemplos:

ATENAS VERSUS ROMA

Atenas fora a cidade máis importante da antigüidade no século V a.C., pero tras perder a Guerra do Peloponeso con Esparta e aparecer en escena os macedemonios, Filipo e o seu fillo Alexandre, os gregos quedaron supeditados a eles ata que emerxe o poder de Roma, que, a pesar das loitas internas, soubo constituírse nun imperio, o máis poderoso da época, ao longo de 500 anos.  O desenvolvemento de Roma foi logo ben distinto do de Atenas.

Tras das guerras Púnicas de Roma contra Cartago, Roma volverá a mirada cara á Hélade, aínda que os contactos cos gregos viñan de vello polas colonias que estes tiñan no sur da Península Itálica, Grecia será conquistada como ponte de expansión cara ao Mediterráneo oriental convertindo en provincias romanas Macedonia, Grecia que foi conquistada no 197 a.C. No ano 196 a. C., tras derrotar a Filipo V de Macedonia, Flaminino proclama retoricamente a liberdade dos helenos. É unha liberdade condicionada ao predominio romano, pero que proporciona  un respiro á esgotada Grecia continental: por fin unha certa pacificación permite, tras moitos anos de crise, reorganizar a economía e, con ela, os obradoiros artísticos. Unhas décadas despois, en Pidna (168 a. C.), cae vencido o rei Perseo de Macedonia, e as lexións romanas entran definitivamente en toda Grecia: agasallan a Atenas entregándolle o porto de Delos para axudala na súa reconstrución económica, pero, en cambio, deixan claro que non aceptan sublevacións e, para que sirva de escarmento, destrúen por completo Corinto (146 a. C.). Roma estab construíndo un novo Imperio. Logo virían Pérgamo, Bitinia, Siria, Cilicia, O Ponto, Xudea e as illas de Chipre e Creta. 

No transcurso desa expansión chegaría a Crise da República que coa figura de Xulio César verá transformarse Roma definitivamente nun gran imperio gobernada por emperadores.

 "Graecia capta ferum victorem cepit et artes intulit in agresti Latio."

 Grecia capturada conquistou ao seu fero conquistador e introduciu as artes no agreste Lacio.

Esta afortunada frase de Horario pode dar unha idea da visión que os romanos tiñan de Grecia e da súa cultura que entendían superior. Cando se estaba fundando Roma Homero e Hesíodo xa recitaran os seus versos épicos. Todos os autores clásicos viviron cando Roma estaba, digámolo así, na súa infancia.

 De feito para eles o grego era o idioma de prestixio e os máis ricos facíanse con escravos gregos para educar aos seus fillos no seu idioma. Sabemos que personaxes como Xulio César no seu proceso de formación intelectual pasaron un tempo nalgunha cidade de Grecia, como facían todas as persoas nobres. Os romanos cultos eran bilingües. Así veremos que non é estraño que un historiador latino do século I como Plutarco escriba seguindo o costume establecido en Roma para os historiadores, as súas biografías en grego. Este autor ademais concibiu no seu libro Vidas paralelas  unha curiosa comparación de coñecidas figuras gregas coas romanas partindo de características comúns. Por exemplo emparellou a Alexandre o magno con Xulio César e ao orador ateniense Demóstenes co romano Cicerón.

A pesar de todo houbo persoas que se resistiron a aprender grego, que practicaron unha reacción contraria á colonización cultural de Grecia como, por exemplo, o orador latino Catón. Roma, con todo non foi quen de superar culturalmente a Grecia, a concepción grega da vida non se impuxo en Roma. O que prevaleceu e se procurou manter e restaurar foi a antiga moral das matronas romanas. O luxo, o refinamento, unha sexualidade desinhiba sempre foron mal vistas en Roma.

Esa moral e costumes son as que reforzadas polo Cristianismo se impuxeron en Occidente e aínda hoxe nos falta certa alegría da vida que apreciamos en cambio noutras latitudes, xeralmente en Oriente.

ATENAS VERSUS ESPARTA

A pesar de funcionar ambas cidades grazas ao mesmo motor económico (o escravismo) no seu momento de maior esplendor, é dicir, o século V a.C. as dúas cidades presentan fórmulas de goberno e costumes ben distintas nas que paga a pena coñecer.

Cando loitaron xuntas souberon vencer aos grandes inimigos de Grecia, os Persas ou Medos, pero ese foi tamén o comezo dunha tensión entre ambas polis ao querer asegurar alianzas bélicas con outras polis a través das denominadas ligas ( a liga de Delos dirixida por Atenas e a liga do Peloponeso de Esparta ). Esta tensión vai derivar nun conflito autodestrutivo para ambas: A Guerra do Peloponeso. Esta guerra que tivo varias etapas entre treguas, fixo máis débiles ás cidades que finalmente serían sometidas polos tebanos e logo polos macedonios, Filipo e Alexandre, o Magno.

MITOS DE PRIMAVERA

Como contaban os gregos aos seus fillos o cambio das estacións, iso do paso do frío e infértil inverno á doce e fecunda primavera?

Procuremos a información a través de tres mitos: 

I- O Rapto de Perséfone:

1- Adiviña  cal destas esculturas de Bernini corresponde ao mito do Rapto de Perséfone.

2- Que historia de amor imposible recolle a segunda das esculturas? Relata o mito.

Para axudarte na solución das preguntas podes ver as seguintes montaxes:

Apolo e Dafne: Un amor imposible.

Orfeo e Eurídice:

Outra versión do mesmo mito: 

3- Quen era Orfeo? A quen se ofrecen as danzas iniciais da tribo que trouxo a chuva na primavera, que deusa se presenta grazas a súa música? logo hai outra danza na honra doutra deusa no tempo das colleitas a que deusa se dedican?

4- Quen era Eurídice? Quen era o personaxe que a persegue polo bosque?

5- Por que morre Eurídice? Que fai entón Orfeo?

6- Que lle sucede no Mundo dos Mortos? Quen o transporta ata a corte de Hades?

7- Puido liberar a Eurídice do mundo das sombras?

8- Resume como remata a vida de Orfeo.

9-A que illa contan que chegaron os restos de Orfeo? Por que será famosa esa illa?
10- Resume coas túas palabras o seguinte mito de primavera: